Δεξιότητες συναισθηματικής νοημοσύνης, εξ απαλών ονύχων.

Δεξιότητες  συναισθηματικής νοημοσύνης, εξ απαλών ονύχων.

Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν, σε γενικές γραμμές,  τι είναι η συναισθηματική νοημοσύνη. Η  αντίληψη του συναισθηματικού περιβάλλοντος εντός του οποίου κινείται ένα άτομο, ο υγιής έλεγχος των προσωπικών συναισθημάτων, η ενσυναίσθηση, η εγρήγορση στη διαχείριση της αλλαγής, είναι μόνο μερικές από τις δεξιότητες που  συνιστούν τη συναισθηματική νοημοσύνη.  Ποιος  και  ποια δεν θα θελε να τις έχει? Ποια μητέρα ή πατέρας δεν θα θελε το παιδί του να γίνει ένα συναισθηματικά ώριμο ενήλικο άτομο, ικανό να διαχειριστεί με επάρκεια τις αντιξοότητες  που αναμφίβολα θα αντιμετωπίσει στη ζωή του/της?

Και τι κάνουμε για αυτό? Πόσο σημαντικό αποδεικνύεται ότι το θεωρούμε εν τοις πράγμασι?

Θεωρητικά πολύ. Όμως στην πράξη,  είναι ελάχιστα αυτά που κάνουμε, γονείς, δάσκαλοι, εκπαιδευτικό σύστημα, για να εκπαιδευτούν τα παιδιά στις δεξιότητες της συναισθηματικής νοημοσύνης. Και η λέξη «εκπαιδευτούν» δεν είναι τυχαία. Η συναισθηματική νοημοσύνη είναι ένα σύνολο  δεξιοτήτων  στις οποίες μπορεί κάθε παιδί να εκπαιδευτεί. Όμως, όπως και κάθε μορφή εκπαίδευσης, δεν μπορεί να είναι ευκαιριακή, ασυνεχής και αποσπασματική. Γιατί έτσι δεν υπάρχει στόχος και αποτέλεσμα, δεν υπάρχει αυτό που λέμε «μάθηση». Και τι είναι μάθηση τελικά?

 Μια μόνιμη αλλαγή της συμπεριφοράς ως αποτέλεσμα εμπειρίας, μίμησης ή πνευματικής διεργασίας.

Μπορεί να υπάρξει μόνιμη αλλαγή συμπεριφοράς, εάν δεν υπάρχει συνέχεια,  εάν δεν υπάρχει αυτό που λέμε, «επάρκεια του ερεθίσματος»? Ναι, εάν ένα ερέθισμα είναι πολύ έντονο συναισθηματικά, μπορεί να επιφέρει μια μόνιμη αλλαγή. Αλλά θα αφορά μόνο αυτό. Μια μόνο δεξιότητα, μια μόνο συναισθηματική αντίληψη/στάση.  Ανεξάρτητη και ασύνδετη με το υπόλοιπο γνωστικό και συναισθηματικό δυναμικό του ατόμου. Θα «κολλήσει» στα συμβατά στοιχεία της προσωπικότητας, χωρίς περαιτέρω διείσδυση και ανάπτυξη.  Για αυτό είναι ανάγκη, κάθε μορφή μάθησης να ακολουθεί μια συγκεκριμένη πορεία, μια αλυσίδα γνωστικών και συναισθηματικών διεργασιών.  Να ξεκινά από την άμεση και προσωρινή συγκράτηση, την συναισθηματική αντίδραση ή εσωτερική αναπαράσταση, να ακολουθείται από την ανάσυρση σχετικής μνήμης και τη σύγκριση πεδίου και να ολοκληρώνεται με την έκφραση, δηλαδή τη μετατροπή της  νέας γνώσης σε παρατηρήσιμη συμπεριφορά. Πολλά και δύσκολα? Ίσως, αλλά μήπως το να μάθει ένα νήπιο να διαβάζει, να γράφει, να μετρά και να υπολογίζει  είναι εύκολο?  Μάλλον πολύ δύσκολο, αν λάβουμε υπόψη μας τον ψυχοσωματικό  περιορισμό που υφίσταται για να το καταφέρει, τις άπειρες ώρες καθήλωσης σε μια καρέκλα, τις μοναχικές επαναλήψεις μάλλον αδιάφορων ασκήσεων και τη συναισθηματική πίεση που υφίσταται.

Κι αν τα μάθει όλα τέλεια, αν γίνει ο πιο καλός μαθητής, η πιο καλή μαθήτρια, θα είναι ένα ευτυχισμένο παιδί?

Ρητορικό το ερώτημα.  Και βέβαια όχι. Τα άγχη των παιδιών, οι φόβοι και οι ανασφάλειές τους, οι δυσκολίες πάσης φύσεως που μπορεί να αντιμετωπίσουν, δεν αμβλύνονται με τους καλούς βαθμούς και τα μπράβο.  Χρειάζεται να αναγνωριστούν, να εκφραστούν, να «δουλευτούν» μαζί με άλλους, παιδιά και ενήλικες, για να μαλακώσουν, να γίνουν «πλαστελίνη» και με αυτή την πλαστελίνη, τη δική του, κάθε παιδί, να πλάσει «τα θέλω» του, τις φιλίες του  και τα όνειρά του.

Αυτό το στόχο είχε το πρώτο μου βιβλίο οι «Μικρο-φιλο-σοφίες». Να αποτελέσει  ένα βοήθημα συστηματικής προσέγγισης και εκπαίδευσης  στις βασικές δεξιότητες της συναισθηματικής νοημοσύνης, μέσα στην τάξη ή σε ομάδες  συναισθηματικής στήριξης παιδιών. (Η ανταπόκριση από όσους συναδέλφους το «δούλεψαν» ήταν πραγματικά πολύ θετική και τους ευχαριστώ πολύ). Με ιστορίες και βιωματικές ασκήσεις  προσαρμοσμένες στις μικρές ηλικίες του Νηπιαγωγείου και των πρώτων τάξεων του Δημοτικού, τα παιδιά  γνωρίζουν, να κατανοούν και  βιώνουν  τις βασικές διαστάσεις της συναισθηματικής νοημοσύνης. Διαβάζοντας  ιστορίες και παίζοντας με  έννοιες και ιδέες όπως η φιλία, η αποδοχή, η διαχείριση του θυμού, η επιθετικότητα, η αυτοαντίληψη, τα προσωπικά όρια,  αναπτύσουν τη συναισθηματική τους νοημοσύνη εξ απαλών ονύχων.